Przynależność do związków zawodowych obecnie deklaruje, wg ww. raportu, ok. 13% pracowników i pracownic. Przy czym w ostatnich latach deklaracje te przedstawiają się następująco:

W raporcie CBOS zauważa się, że uzwiązkowienie od 2007 roku utrzymuje się na względnie stabilnym poziomie, choć oczywiście niższym niż w latach 80. i 90. XX wieku.

Jeżeli chodzi o poszczególne związki zawodowe, to do Solidarności należy 5,7% pracowników najemnych; do OPZZ – 2,7% (czyli wyraźnie mniej); do Forum Związków Zawodowych – 1,1%; wreszcie do innych organizacji – 2,2%. Wcześniejsze raporty CBOS-u nie wskazywały na aż tak dużą przewagę Solidarności względem OPZZ.

W polskiej rzeczywistości niestety większość związkowców i związkowczyń pracuje w sektorze publicznym (61%) lub ewentualnie w przedsiębiorstwach o mieszanej strukturze własnościowej. W firmach stricte prywatnych pracuje jedynie 10% uzwiązkowionych osób, choć odsetek zatrudnionych w tym sektorze jest zdecydowanie większy.

Według badanych przez CBOS, związki zawodowe działają tylko w 36% zakładów pracy, w 53% ich nie ma, a w pozostałych 12% przypadków – co też symptomatyczne – respondenci nie wiedzieli, czy organizacje związkowe działają, czy nie działają.

Jednocześnie na podstawie badań CBOS-u można prześledzić pewne trendy. Na przykład od lat 90. badani zazwyczaj odpowiadali, że obecna działalność związków zawodowych jest dla kraju korzystna. Przeciwnego zdania było zwykle zdecydowanie mniej ankietowanych.

Dobrą wiadomością jest to, że od końca lat 90. do dziś wyraźnie spadła liczba badanych, którzy uważali, że działalność związków zawodowych jest nieskuteczna: od 60-70% do ok. 30-40%. Złą wiadomością jest natomiast to, że w ostatnim badaniu (podobnie jak w poprzednich) w dalszym ciągu więcej respondentów twierdziło, że organizacje związkowe są bardziej nieskuteczne (38%) niż skuteczne (31%). Aż 31% nie miało w tej sprawie zdania.

Wreszcie w ostatnich latach spadł odsetek osób uważających, że związki zawodowe mają obecnie zbyt mały wpływ na decyzje władz w naszym kraju. Wynosi on obecnie 39% i przewyższa odsetek osób twierdzących przeciwnie – że ten wpływ jest zbyt duży (11%). 19% badanych twierdzi, że jest on w sam raz. Aż 31% odpowiedziało w tym przypadku „trudno powiedzieć”.

Podsumowując, możemy powiedzieć, iż w Polsce – o czym trzeba pamiętać – związkom zawodowym najpierw kręgosłup przetrącił reżim komunistyczny w latach 80., który zdelegalizował organizacje związkowe w latach stanu wojennego, a następnie związki zawodowe były deprecjonowane przez lata 90., w ślad za słynnym powiedzeniem Lecha Wałęsy, że: „Nie dogonimy Europy, jeżeli zbudujemy silny związek”. Trzeba też przyznać, iż dezindustrializacja i upadek wielu branż przemysłu (choćby stoczniowego) stanowiących bastiony związków zawodowych stworzyły kompletnie nową sytuację na rynku pracy, do czego organizacjom pracowniczym trudno było się przystosować. Ich szeregi ciągle topniały.

Wraz z nastaniem lat 2000. pozycja związków zawodowych była naprawdę żałosna. W dużej mierze stan ten był spowodowany wcześniejszym kunktatorskim działaniem ich kierownictw, które – sądząc, że w ten sposób zdołają siebie uratować – szły na kompromisy polityczne i ugodę z pracodawcami, co spowodowało spadek prestiżu związków. Jednak od ok. 15-20 lat sytuacja związków zawodowych się ustabilizowała. Nastąpiła niejaka poprawa ich notowań w oczach opinii publicznej. Trudno jednak powiedzieć, że polskie związki zawodowe rosną w siłę. W moim odczuciu są one dziś ciągle słabe.

Jarosław Urbański

Całość raportu CBOS: „Związki zawodowe w Polsce”, Komunikat z badań nr 99/2025, https://www.cbos.pl/PL/publikacje/raporty_tekst.php?id=7094